آیا طرحواره رهاشدگی همان وابستگی عاطفی است؟
.
این دو مفهوم به هم مرتبطاند اما یکی نیستند.
طرحواره رهاشدگی یک الگوی عمیق شناختی ـ هیجانی درباره بیثباتی و از دست دادن افراد مهم است.
وابستگی عاطفی میتواند یکی از رفتارها یا الگوهایی باشد که در نتیجه ناامنی عاطفی شکل میگیرد.
همچنین طرحواره رهاشدگی با دلبستگی اضطرابی همپوشانیهایی دارد، اما این مفاهیم از نظر نظری دقیقاً یکسان نیستند.
آیا میتوان طرحواره رهاشدگی را تغییر داد؟
بله.
داشتن این طرحواره به این معنا نیست که فرد محکوم است همیشه در روابط ناامن باقی بماند.
در درمان، هدف فقط این نیست که فرد به خودش بگوید:
«دیگر نترس.»
بلکه باید الگوی عمیقتری که پشت این ترس قرار دارد بررسی شود.
در طرحوارهدرمانی معمولاً مواردی مانند:
- تجربههای اولیه زندگی
- نیازهای هیجانی برآوردهنشده
- باورهای عمیق درباره خود و دیگران
- سبک دلبستگی
- الگوهای تکرارشونده در روابط
- واکنشهای هیجانی و رفتاری هنگام فعال شدن طرحواره
بررسی میشوند.
شواهد پژوهشی درباره طرحوارهدرمانی نیز در سالهای اخیر گستردهتر شده است؛ یک مرور نظاممند ۱۰۱ مطالعه شامل ۳۰ کارآزمایی تصادفیشده را بررسی کرد و گزارش داد که مطالعات انجامشده در مجموع نتایج امیدوارکنندهای برای این رویکرد نشان دادهاند، هرچند کیفیت و روش اجرای مطالعات متفاوت بوده است.
از کجا بفهمیم طرحواره رهاشدگی در ما فعال شده است؟
اگر بارها در روابط خود این تجربهها را دارید، بهتر است آنها را جدی بگیرید:
- با کوچکترین فاصله عاطفی مضطرب میشوید.
- دائماً نگران تمام شدن رابطه هستید.
- نیاز زیادی به اطمینان گرفتن دارید.
- بعد از دیر جواب دادن پیام، ذهنتان سناریوهای منفی میسازد.
- جدایی برایتان بسیار ترسناکتر از ماندن در یک رابطه ناسالم است.
- به افراد عاطفاً در دسترسنبودنی جذب میشوید.
- پس از هر رابطه، احساس میکنید «باز هم همان اتفاق افتاد».
- میدانید رابطه سالم نیست، اما نمیتوانید از آن خارج شوید.
- یا برعکس، قبل از اینکه دیگری شما را ترک کند، خودتان رابطه را تمام میکنید.
البته وجود یکی از این نشانهها بهتنهایی به معنای داشتن طرحواره رهاشدگی نیست و تشخیص روانشناختی نیازمند ارزیابی حرفهای است.
یک سؤال مهم برای خودشناسی
دفعه بعد که در رابطه احساس کردی طرف مقابل دارد از تو فاصله میگیرد، قبل از واکنش فوری از خودت بپرس:
«الان چیزی که من احساس میکنم، مربوط به اتفاقی است که همین امروز افتاده یا زخمی قدیمی در من فعال شده است؟»
گاهی پاسخ این سؤال میتواند فاصله میان «واکنش از روی ترس» و «انتخاب آگاهانه» باشد.
درمان طرحواره رهاشدگی
درمان معمولاً به دنبال این نیست که فرد را به شخصی تبدیل کند که دیگر هیچ ترسی از دست دادن ندارد.
هدف واقعبینانهتر این است که فرد بتواند:
ترس را احساس کند، اما بر اساس ترس تصمیم نگیرد.
یعنی بتواند:
- احساسات خود را تنظیم کند.
- بین واقعیت و تفسیر ذهنی تفاوت بگذارد.
- نیازهای عاطفی خود را سالمتر بیان کند.
- مرزهای سالم داشته باشد.
- انتخابهای عاطفی آگاهانهتری داشته باشد.
- رابطه سالم را از رابطهای که صرفاً اضطراب را کاهش میدهد تشخیص دهد.
- و مهمتر از همه، احساس ارزشمندی خود را کاملاً به ماندن یک فرد دیگر وابسته نکند.
پژوهشهای مربوط به روابط عاطفی نیز نشان میدهند که ناایمنی دلبستگی با کیفیت رابطه ارتباط دارد و درک این الگوها میتواند برای مداخلات درمانی اهمیت داشته باشد.
اگر همیشه از ترک شدن میترسی، شاید وقت آن رسیده ریشه ترس را ببینی
گاهی مسئله فقط این نیست که:
«چطور کاری کنم او مرا ترک نکند؟»
بلکه سؤال عمیقتر این است:
«چرا نبودن یک نفر برای من تبدیل به ترس از فروپاشی خودم شده است؟»
اگر احساس میکنید ترس از رهاشدن، وابستگی عاطفی، انتخابهای تکراری در روابط یا اضطراب جدایی روی زندگی عاطفی شما تأثیر گذاشته است، ارزیابی تخصصی میتواند به شناسایی الگوهای عمیقتر و طراحی مسیر درمان کمک کند.
نوبت مشاوره روانشناختی
برای بررسی طرحوارههای عاطفی، الگوهای دلبستگی و مشکلات روابط عاطفی میتوانید برای ارزیابی و دریافت خدمات روانشناختی با زهرا لطفی، روانشناس و متخصص حوزه روابط عاطفی وقت مشاوره دریافت کنید.
برای رزرو نوبت،لینک را لمس فرمایید .برای رزرو نوبت، از طریق راههای ارتباطی سایت اقدام کنید.
گاهی تغییر رابطه از جایی شروع میشود که به جای جنگیدن برای اینکه «دیگری نرود»، شروع میکنیم به فهمیدن اینکه چرا رفتن او برای ما اینقدر ترسناک است
منابع علمی منتخب
- پژوهش درباره ارتباط طرحواره رهاشدگی، جدایی والدین و سبکهای دلبستگی در بزرگسالی.
- فراتحلیل ارتباط دلبستگی بزرگسالان با سلامت روان.
- فراتحلیل رابطه دلبستگی ناایمن با رضایت و تعهد در روابط عاطفی.
- مرور نظاممند شواهد مربوط به طرحوارهدرمانی.
- مطالعه جدید درباره رابطه سبکهای دلبستگی، طرحوارههای ناسازگار و رضایت از رابطه.
کلینیک روانشناسی زهرا لطفی | کلینیک روانشناسی و مرکز مشاوره زهرا لطفی